Zoonoze

Zoonoze su infekcije i oboljenja životinja čiji se uzročnici u prirodnim uslovima mogu preneti na čoveka. Njihovu pojavu objašnjava biološko srodstvo ljudi i životinja i kontakt između čoveka i životinja, glodara i artopoda (zglavkara) koji žive u njegovom okruženju.

Zoonoze imaju veliki zdravstveni (epizootiološki i epidemiološki) i socijalni značaj. Javljaju se pretežno sporadično, ali i u obliku epizootija i epidemija sa visokim morbiditetom,Značaj zoonoza povećava i karakteristika njihovih uzročnika jer oni mogu da budu i idealno biološko oružje.

Osnovne karakteristike zoonoza su mnogostruka etiologija (bakterije, virusi, rikecije i dr.), polivalentnost širenja (kontaktom, alimentarnim i aerogenim putem i preko vektora - krpelji, komarci i dr.) i polimorfna klinička slika. Bez laboratorijskih ispitivanja dijagnoza zoonoza se teško postavlja.

Istraživanja zoonoza imaju multidisciplinarni pristup i zahtevaju zajedničku saradnju humane i veterinarske medicine.

Gradski zavod za javno zdravlje od 1984. godine, kontinuirano sprovodi "Program izučavanja i istraživanja zoonoza i prirodno-žarišnih infekcija na području Beograda". Epidemiološka istraživanja u okviru Programa obuhvataju praćenje epizootiološke i epidemiološke situacijezoonoza i prirodno-žarišnih infekcija i oboljenja na širem području grada, sistematsko istraživanje i praćenje oboljevanja u prirodnim žarištima i koordinaciju i informisanost među učesnicima u Programu. mortalitetom i letalitetom. Predstavljaju opasnost za ljudsko zdravlje i nanose ekonomsku štetu stočarstvu i privredi uopšte. Obavljenim istraživanjima u okviru Programa od 1986-2015. godine otkriveno je i registrovano 28.528 oboljenja iz grupe zoonoza, što je 4,9% od ukupnog broja akutnih zaraznih bolesti registrovanih za isti period u Centru za kontrolu i prevenciju bolesti Gradskog zavoda za javno zdravlje.

Zoonoze ljudi na području Beograda, 1984-2015.


Oboljenje
Oboleli
Broj %
Antrax 4 0,01
Brucellosis 49 0,17
Febris haemorragica Crim-Congo 1 0,00
Febris haemorragica cum syndroma renali 62 0,22
Leptospirosis 83 0,29
Lyme Borreliosis 4.836 16,95
Psittacosis - Ornithosis 75 0,26
Q Febris 77 0,27
Rabies - Lyssa - -
Salmonellosis 21.368 74,91
Tetanus 48 0,17
Toxoplasmosis 149 0,52
Trichinellosis 1.755 6,16
Tularemia 21 0,07
Ukupno 28.528 100,00

Među otkrivenim oboljenjima iz grupe zoonoza najzastupljenije su salmoneloze sa 74,91% (21.368), lajmska bolest – 16,95% (4.836) i trihineloza – 6,16% (1.755).

Ostale bolesti su otkrivene u znatno manjem procentu koji se kreće od 0,5% do 0,1%. Besnilo u ovom periodu nije otkriveno.

Od 2003. godine na području Beograda se otkrivaju epidemije opasnih zoonoza koje se dugi niz godina nisu javljale ili su registrovani samo sporadični slučajevi oboljevanja - bruceloza, leptospiroza, kju groznica i tularemija.

Otkrivanje bruceloze kod životinja i ljudi na širem području grada 2003, nakon više od 20 godina, bio je povod za pokretanje Projekta "Sprečavanje i suzbijanje bruceloze i drugih zoonoza na području Beograda". Inicijator i nosilac Projekta je Gradski zavod za javno zdravlje - Jedinica za zoonoze. U realizaciji Projekta, učestvuju stručnjaci Gradskog zavoda za javno zdravlje, Instituta za infektivne i tropske bolesti, higijensko-epidemioloških službi domova zdravlja, Naučnog instituta za veterinarstvo Srbije, Fakulteta veterinarske medicine i veterinarskih stanica.

Pojava bolesti koje se više decenija nisu javljale na području Beograda ukazuje na značaj problema i potrebu kontinuiranog rada u cilju blagovremenog preduzimanja adekvatnih mera.

AKTUELNE ZOONOZE


Salmoneloze

Salmoneloze su alimentarne toksiinfekcije izazvane bakterijama - salmonelama ("salmonele trovači hranom"), koje su otporne u spoljnoj sredini. Do sada je poznato više od 2.200 serotipova salmonela. Klinički se ispoljavaju sa povišenom telesnom temperaturom, bolovima u trbuhu, prolivom, a ponekad i povraćanjem. Mogu da se ispolje u teškom obliku, a kod srednje teških slučajeva simptomi se gube od 2 do 5 dana. Salmoneloza može da se ispolji i u obliku lakog oboljenja. Zbog toga tačan uvid u morbiditet od salmoneloza nije poznat jer oboleli sa lakšom kliničkom slikom se ne javljaju lekaru i ne registruju.

Trihineloza

Trihineloza je akutna parazitarno-invazivna bolest životinja i ljudi (zoonoza) izazvana parazitom Trichinella spiralis. Karakteriše se povišenom telesnom temperaturom, gastrointestinalnim poremećajima, bolovima u mišićima, otokom lica, a naročito očnih kapaka. Kod obolelog uzročnik može da izazove komplikacije na srčanom mišiću, plućima i mozgu. On može da bude uzrok ne samo dugotrajnoj smetnji već i smrti. Kao parazit larva Trichinella spiralis živi u mišićima divljih i domaćih životinja. Čovek se zarazi kada pojede nedovoljno kuvano ili nedovoljno pečeno meso ili proizvode od mesa sušenih na dimu, životinja zaraženih larvama. Glavni izvor zaraze za čoveka je meso domaće svinje u kome se nalaze larve Trichinella spiralis.

Leptospiroze

Leptospiroze su akutne, subakutne i hronične zarazne bolesti životinja i ljudi prirodno žarišnog karaktera. One se mogu sa životinja preneti na čoveka posredno i neposredno. Izazivač leptospiroza je bakterija - leptospira sa većim brojem patogenih serotipova iz grupe Leptospira interrogans od kojih je kod nas registrovano sedam. One mogu da budu patogene za životinje i ljude. Rasprostranjene su u celom svetu, a posebno im pogoduju priobalja i slivovi velikih reka.

Leptospiroze kod čoveka su kratkotrajna akutna febrilna oboljenja sa manje-više karakterističnom kliničkom slikom i dobrim ishodom. Beleže se i teža oboljenja sa oštećenjem jetre i bubrega koja se mogu završiti i smrtnim ishodom.

Ljudi se najčešće inficiraju preko kontaminirane sredine i direktnim kontaktom sa inficiranim životinjama, njihovim izlučevinama i proizvodima.

Bruceloza

Bruceloza je zarazno sistemsko oboljenje ljudi i životinja, tipična zoonoza koja je raširena u čitavom svetu, a posebno u zemljama mediterana. Primarno je oboljenje velikog broja domaćih životinja (ovce, koze, goveda, svinje, psi).

Uzročnik bruceloze, bakterija iz roda brucela, spada u vrlo otporne mikroorganizme koji se i u spoljnoj sredini mogu održavati dosta dugo. U životnim namirnicama - mesu i mlečnim proizvodima, vodi i zemljištu mogu se održati i više meseci.

Čovek se zaražava od inficirane životinje najčešće kontaktom sa njima, upotrebom nekuvanog ili nepasterizovanog mleka i proizvoda spravljenih od njega (mladi sir, maslac, pavlaka i drugo), upotrebom inficiranog mesa kao i udisanjem kontaminirane prašine. Brucela se ne prenosi sa čoveka na čoveka.

Prema težini kliničke slike bruceloza varira od lakih atipičnih formi koje predstavljaju veliki dijagnostički problem do teških akutnih oblika. Kod nelečenih ili nepravilno lečenih bolesnika moguće su komplikacije na plućima, srcu, zglobovima, nervnom tkivu, a smrtni ishod nastaje u oko 2,0% slučajeva.

Kju groznica

Kju groznica je rikecijska zoonoza koja se manifestuje znacima gripoznog sindroma. Obično počinje naglo sa jezom, povišenom temperaturom, teškom retrobulbarnom glavoboljom i znojenjem. Promenljivog je trajanja i težine kliničkog toka, sa čestim promenama na plućima koje su slične atipičnoj pneumoniji.

Kju groznica je tipična prirodno žarišna zoonozna rikecioza koju izaziva Coxiella burnetti. U prirodnim žarištima Q groznice najvažniji rezervoar i izvor zaraze su krpelji, jer se kod njih zaraza održava doživotno, a prenosi se i transovarijalno.

Inficiranje čoveka nastaje različitim alimentarnim putevima - pri upotrebi nekuvanog i nepasterizovanog mleka ili svežih mlečnih proizvoda od inficiranih ovaca, koza ili krava. Kontaktno prenošenje nastaje prodorom uzročnika kroz povređenu kožu i sluzokožu. Transmisivni put prenošenja ubodom inficiranog krpelja kod ljudi je vrlo redak. Vodeći način prenošenja bolesti kod ljudi je aerogeni, tj. udisanjem prašine kontaminirane izlučevinama zaraženih životinja.

Tularemija

Tularemija (glodarska kuga), je akutno infektivno oboljenje životinja i čoveka izazvano gram-negativnim kokobacilom (Francisella tularensis). Na čoveka se prenosi sa bolesne životinje ili ubodom krpelja. Klinički se manifestuje naglim početkom sa povišenom temperaturom, primarnim afektom, regionalnim limfadenitisom. Moguća je hematogena diseminacija sa promenama na udaljenim organima.

Besnilo

Besnilo je akutno infektivno oboljenje, iz grupe zoonoza, koje karakteriše pojava encefalitisa sa letalnim ishodom. Primarno je bolest životinja, a na čoveka se prenosi ujedom obolele životinje ili preko pljuvačke. Uzročnik besnila je virus koji se uvek nalazi u nervnom tkivu i slini zaražene životinje.

Besnilo kod stanovnika Beograda nije registrovano više decenija.

U poslednjih 25 godina na području Beograda je registrovano 77.356 lica ozleđenih od životinja, prosečno godišnje 3.094, odnosno 197 na 100.000 stanovnika. Antirabičnom zaštitom prema indikacijama obuhvaćeno je 4,9% (3.818) ozleđenih građana.

Pružanje pomoći ozleđenim osobama obavlja se u Pasterovoj ambulanti Instituta za infektivne i tropske bolesti, a nadzor se sprovodi u saradnji sa Gradskim zavodom za javno zdravlje.

GROZNICA ZAPADNOG NILA

Groznica Zapadnog Nila je infektivno oboljenje iz grupe zoonoza, virusne etiologije, koje se na ljude i životinje prenosi ubodom zaraženog komarca. Virus Zapadnog Nila prvi put je izolovan i identifikovan 1937. godine u slivu Zapadnog Nila, u oblasti Ugande. Nakon otkrivanja virus se proširio sa Afričkog kontinenta na Bliski istok, delove Azije i Australije, centralnu i istočnu Evropu i Mediteran. Danas je ovaj virus najrasprostranjeniji arbovirus na svetu.

Cirkulacija virusa Zapadnog Nila je prisutna na Evropskom kontinentu od 60-tih godina prošlog veka, ali se povećanje broja obolelih ljudi beleži u poslednje dve decenije i ima tendenciju porasta u budućnosti. Faktori koji su doprineli ovakvoj epidemiološkoj situaciji su klimatske promene, intenzivan međunarodni saobraćaj, širenje uzročnika i vektora na nova geografska područja, češće izlaganje ljudi divljim životinjama i insektima, promene u mikroorganizmima (rezistencija na antimikrobne lekove, porast virulencije).

Rezervoar zaraze
Primarni rezervoar zaraze su  mnoge vrste ptica (gavrani, vrane, svrake, čavke i dr.) kod kojih je infekcija najčešće asimptomatska (bez simptoma bolesti). U endemskim krajevima virus se održava između ptica koje su zaražene i komaraca koji se hrane krvlju ptica.

Vektor
Glavni vektor groznice Zapadnog Nila je komarac iz roda Culex ali i komarci drugih rodova kao što su:  Aedes, aegypti, Aedes albopictus, Anopheles podložni su zaražavanju. Do sada je virus Zapadnog Nila izolovan kod 43 vrste komaraca.
Komarci se zaraze prilikom sisanja krvi zaraženog domaćina. Inficirani komarci doživotno prenose uzročnika.

Način prenošenja
Prenošenje infekcije na ljude i druge životinje najčešće nastaje ubodom zaraženog komarca. Komarci se zaraze prilikom sisanja krvi zaraženih ptica. U retkim slučajevima infekcija može da se prenese putem transfuzije zaražene krvi, transplantacijom tkiva i organa i vertikalno sa majke na dete (transplacentarno i tokom dojenja).
Virus Zapadnog Nila se ne prenosi među ljudima putem kontakta.

Period inkubacije
Simptomi bolesti nastaju 3 do 14 dana nakon uboda zaraženog komarca.

Klinička slika
Kod oko 80% zaraženih osoba infekcija protiče asimptomatski. Oko 20% inficiranih osoba ima blagu kliničku sliku u vidu groznice, glavobolje, mučnine, povraćanja, ređe se javlja otok limfnih žlezda ili pojava ospe na koži grudi, leđa ili stomaka. Pomenuti simptomi prolaze u toku nekoliko dana, a u retkim slučajevima mogu trajati i više nedelja.

Kod jednog obolelog na 150 inficiranih dolazi do razvoja teške kliničke slike sa znacima upale mozga (encefalitis) ili upale moždanica i kičmene moždine (meningitis), odnosno neuroinvazivnog oblika bolesti. Tada u kliničkoj slici, pored groznice i glavobolje, dolazi do pojave ukočenosti vrata, stupora, dezorjentacije, kome, tremora, konvulzija, mišićne slabosti i paralize. Ovi simptomi mogu da traju nekoliko nedelja, sa mogućim trajnim neurološkim oštećenjima.

Osetljivost i otpornost
Osetljivost na infekciju je opšta, ali osobe starosti preko 50 godina imaju veći rizik za nastanak neuroinvazivnog oblika bolesti. Infekcija dovodi do stvaranja imuniteta.

Laboratorijska dijagnostika
Dijagnoza oboljenja labaratorijski se potvrđuje na osnovu prisustva IgM antitela na virus Zapadnog Nila u serumu i cerebrospinalnoj tečnosti.

Lečenje
Nema specifične terapije protiv groznice Zapadnog Nila. Bolest se obično završava potpunim oporavkom nakon nekoliko nedelja ili meseci. U slučaju teže kliničke slike, oboleli se hospitalizuje.

M E R E   P R E V E N C I J E

Opšte mere prevencije

•    Najefikasniji način prevencije je sprečiti ubod komarca.
•    Izbegavati izlaganje komarcima u vreme njihove najveće aktivnosti, u sumrak i zoru.
•    Izbegavati područja sa velikim brojem insekata (šume, močvare i dr.).
•    Prilikom boravka u prirodi i na otvorenom koristiti sredstva (repelente) koja odbijaju insekte, na otkrivenim delovima tela.
•     Nositi odeću koja pokriva ruke i noge.
•    U cilju smanjenja broja komaraca u zatvorenom prostoru koristiti zaštitne mreže na prozorima i zaštitna sredstva (preparate) u vidu tableta, tečnosti i slično.
•    Smanjenje broja komaraca na otvorenom, gde se radi, igra ili boravi, postiže se isušivanjem izvora stajaće vode koja je potrebna za sve faze razvoja komaraca i eliminisanjem mesta na koja se sklanjaju komarci (na taj način smanjuje se broj mesta na koja komarci mogu da polože svoja jaja. Najmanje jednom nedeljno treba isprazniti vodu iz posuda za cveće, posuda za hranu i vodu za kućne ljubimce, kanti, buradi, limenki, ukrasnih bazena i dr. Ukloniti odbačene gume i druge predmete u kojima može da se nakuplja stajaća voda.
•    Sprovođenje sistematskog suzbijanja larvi i odraslih formi komaraca od strane ovlašćenih stručnih službi.


Specifične mere prevencije
    
Vakcina protiv groznice Zapadnog Nila za primenu kod ljudi ne postoji, ali su ispitivanja u toku.


Sva obaveštenja možete dobiti u Gradskom zavodu za javno zdravlje - Centar za kontrolu i prevenciju bolesti - Odsek za zoonoze, Beograd, Bulevar despota Stefana 54/a.

Prim.mr sc.dr Snežana Radivojević:
Tel: 011 3238 102,  011 2078 669
e-mail: Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.

Lock full review www.8betting.co.uk 888 Bookmaker

Kontakt

Gradski zavod za javno zdravlje Beograd,

Bulevar despota Stefana 54a,

11000 Beograd, Srbija

Telefon: 2078-600; 3237-351