Zajednica kao pokretač saradnje i povezivanja javnog zdravlja, univerziteta i lokalne vlasti

Iskustva sa severa Norveške
Geografski položaj i razuđenost severne Norveške nameće obavezu razvoja različitih modela digitalne komunikacije i najšire saradnje između lokalnih zajednica, zdravstvenih službi i akademskih institucija. Pristup javnom zdravlju zasniva se na ideji da su zajednica i saradnja resursi od najvećeg značaja za unapređenje zdravlja stanovništva, posebno u udaljenim i manjim sredinama. Sveobuhvatno javno zdravlje ne podrazumeva samo brigu o fizičkom i psihičkom zdravlju, već posebnu pažnju posvećuje socijalnoj uključenosti, sveukupnom kvalitetu života i jednakom pristupu zdravstvenim uslugama za sve građane, bez obzira na geografske, ekonomske i druge razlike. Zato akademske institucije severne Norveške, kao što je Nord univerzitet, u okviru svojih programa posebnu pažnju posvećuju razumevanju društvenih determinanti zdravlja i izgradnji održivih modela zdravstvene zaštite i javnog zdravlja.

Značajan segment razvoja javnozdravstvene politike u ovoj zemlji je i digitalna transformacija. Na severu Norveške sve veći broj opština integriše e-zdravstvene platforme i širi mogućnosti primene pametnih nosivih uređaja za praćenje zdravlja („wearable devices“), kao što su pametne narukvice, uređaji za praćenje fizičke aktivnosti, krvnog pritiska, vrednosti šećera i kiseonika u krvi, spavanja, pulsa, kretanja i slično. Ovo ima za cilj da unapredi prevenciju, ali i dostupnost zdravstvenih usluga, prvenstveno starijem stanovništvu koje živi u udaljenim oblastima. Digitalni alati omogućavaju kontinuirano praćenje zdravstvenog stanja i brzu komunikaciju između pacijenata, medicinskih sestara i lekara, čime se smanjuje potreba za čestim putovanjima do zdravstvenih ustanova, što je od posebnog značaja u ruralnim sredinama severne Norveške, gde nije uvek jednostavno stići do najbliže zdravstvene ustanove.

Saradnja između univerziteta, lokalnih zdravstvenih službi i opštinskih vlasti uključuje zajednički rad na projektima usmerenim na prevenciju i promociju zdravlja različitih kategorija stanovništva. Takvi projekti kombinuju naučna istraživanja, inovacije u praksi i uključivanje lokalnog stanovništva, stvarajući održivi sistem u kojem zajednica aktivno doprinosi unapređenju zdravlja svojih građana.

Dok se Srbija može pohvaliti boljom koordinacijom između primarne i sekundarne, odnosno tercijarne zdravstvene zaštite, u Norveškoj je prelazak između ovih nivoa često individualna odgovornost pacijenta. Projekti koji se sprovode na severu zemlje imaju za cilj da smanje taj teret za korisnike i unaprede kontinuitet i dostupnost usluga. Jedan od primera ovakvih programa pokrenut je kako bi se poboljšalo praćenje pacijenata koji prelaze iz specijalističke zdravstvene zaštite u primarnu, a posebno onih sa hroničnim bolestima. Realizacija uključuje tim koji koristi telemonitoring, odnosno praćenje pacijenata na daljinu, kao i fizičke posete pacijentima. Cilj je smanjenje ponovne hospitalizacije, uz rasterećenje kapaciteta primarne zdravstvene zaštite i olakšano kretanje pacijenata između različitih nivoa zdravstvene zaštite.

Još jedan primer je pilot projekat „Živi kod kuće“, koji uključuje digitalizaciju zdravstvenih i negovateljskih usluga, koji se realizuje kroz partnerstvo opština, istraživačkih institucija i privatnih tehnoloških firmi, a ima za cilj da omogući starijim osobama da žive što je moguće duže i komfornije u sopstvenom domu. Jedan od prioriteta je unapređenje mentalnog zdravlja i prevencija zloupotrebe droga, kroz rad sa decom i mladima, koji uključuje lokalne akcije za smanjenje nejednakosti u zdravlju i podsticanje društvene uključenosti mladih,  kao i projekte koji uključuju edukaciju i pomoć mladima sa mentalnim tegobama kroz uključivanje u pravljenje igrica koje ce pomoći drugima u slićnim situacijama.

Zahvaljujući saradnji stručnjaka Gradskog zavoda za javno zdravlje i Nord univerziteta, ostvareno je i aktivno učešće na Nedelji inovacija u zdravstvu na Nord Univerzitetu u Bodø-u. Iskustva i primeri dobre prakse iz severne Norveške mogu poslužiti i kao inspiracija za dalji razvoj lokalnih projektnih i programskih inicijativa u Beogradu, posebno u pogledu povezivanja različitih aktera javnog zdravlja u realizaciji preventivnih i zdravstveno-promotivnih aktivnosti.